Ayak Bileği Kırıkları

Ayak bileği eklemi, kaval kemiği (tibia) ve kamış kemiğinin (fibula) alt uçları ile aşık kemiği (talus) arasında oluşur. İç ve dış taraftaki topuz şeklindeki çıkıntılara malleol denir. Ayak bileği kırıkları çoğunlukla burkulma, düşme veya spor yaralanmaları sırasında oluşur; tek malleolden üç malleole kadar uzanabilir ve iki kemiği bir arada tutan bağların (sindesmoz) yaralanması eşlik edebilir.

Belirtiler

Tipik şikayetler:

• Yaralanma anında ani ve şiddetli ağrı
• Ayak bileğinde hızla gelişen şişlik ve morarma
• Ayağın üzerine basamama
• Kemik çıkıntıları üzerinde belirgin hassasiyet
• İleri vakalarda ayak bileğinde şekil bozukluğu

Tanı Yöntemleri

Muayenede şişlik, hassasiyet ve ayağın dolaşımı değerlendirilir. Direkt grafiler kırığın yerini ve eklemin dizilimini gösterir. Eklem yüzeyini tutan veya karmaşık kırıklarda bilgisayarlı tomografi, bağ yaralanması şüphesinde stres grafisi veya MR istenebilir. Basit bir burkulmayı kırıktan ayırt etmek için muayene ve grafi gerekir.

Tedavi Yaklaşımı

Cerrahi Olmayan Tedaviler

Yer değiştirmemiş ve eklemin dengesini bozmayan (stabil) kırıklarda atel, alçı veya yürüme botu ile tedavi uygulanır. Bacağın yüksekte tutulması, buz ve ağrı kontrolü önemlidir. Kırığın yerinde kaldığını görmek için kontrol grafileri çekilir.

Cerrahi Tedavi

Yer değiştirmiş veya eklemin dengesini bozan kırıklarda açık redüksiyon ve iç tespit yapılır: kemik parçaları yerine konur ve plak ve vidalarla sabitlenir. Sindesmoz bağları yaralanmışsa bu bölge de vida veya özel bir askı sistemiyle tespit edilir. Amaç eklem yüzeyini düzgün olarak yeniden oluşturmaktır.

Ameliyat Süreci

Spinal veya genel anestezi altında yapılır ve kırığın tipine göre 1–2 saat sürer. Şişlik fazlaysa, yara sorunlarını önlemek için ameliyat şişlik azalana kadar birkaç gün ertelenebilir. Ameliyat sonrası ayak bileği atel veya botla korunur.

Hastanede Kalış Süresi

Genellikle 1–2 gün hastanede kalınır.

İyileşme Süreci

• 0–2. hafta: Bacak yüksekte, koltuk değnekleriyle yürüme, yara kontrolü
• 2–6. hafta: Bot içinde, kırığın tipine göre kademeli yük verme; ayak bileği hareket egzersizleri
• 6–12. hafta: Kemik kaynamasının grafiyle kontrolü, tam yük verme, fizik tedavi
• 3–6. ay: Denge ve güç çalışmaları; hafif şişlik aylarca sürebilir

İşe Dönüş

Masa başı işe genellikle 2–4 hafta, ayakta çalışılan işlere 8–12 hafta, ağır fiziksel işlere 3–4 ay sonra dönülür.

Olası Komplikasyonlar

Görülebilen sorunlar: yara iyileşme sorunları ve enfeksiyon, derin ven trombozu, kaynamada gecikme, plak ve vidaların cilt altında rahatsızlık vermesi, sinir irritasyonu. Eklem yüzeyini tutan kırıklarda ilerleyen yıllarda ayak bileği kireçlenmesi gelişebilir.